Ders Planı için Açık ve Ölçülebilir Öğrenme Hedefleri Yazma

Bir ders planındaki öğrenme hedefini, öğrencinin ders sonunda ne yapabileceğini gösteren tek ve gözlemlenebilir bir performans ifadesi olarak yazın. Öğrenciyi, eylemi ve eylemin yöneldiği içerik ya da nesneyi açıkça belirtin; koşulu ve performans ölçütünü yalnızca başarılı performansın anlamını değiştirdiğinde ekleyin. Hedefin kapsamı ders içinde öğretilebilir ve değerlendirilebilir olmalıdır.

Gözlemlenebilirlik, öğrencinin yaptığı eylemi görünür kılar; ölçülebilirlik ise bu performansın kanıt üzerinden değerlendirilebilmesini sağlar. Bu nedenle performans ölçütü gerektiğinde sayısal olabilir, ancak her öğrenme hedefinin sayı içermesi gerekmez.

İçindekiler⌄

Net bir ders öğrenme hedefinin neyi ifade etmesi gerekir

Net bir ders öğrenme hedefi, öğretime ve değerlendirmeye rehberlik edecek kadar açık bir öğrenci performansı tanımlar. Hedef, ders planının bütününü yeniden anlatmak yerine yalnızca beklenen performansı anlamak için gerekli bilgiyi taşır.

Aşağıdaki açıklamalı görsel, öğrenci performansını ve gözlemlenebilir eylemi öne çıkarır; koşul veya ölçütün ise yalnızca başarılı performansın anlamını değiştirdiğinde eklenmesini gösterir.

Öğrenci, Eylem, Koşullar ve Performans Ölçütleri

Öğrenme hedefi bileşenleri farklı işlevler görür: öğrenci performansı gösteren kişiyi; eylem, gözlemlenebilir davranışı ve bu davranışın yöneldiği içeriği; koşullar, önemli olduğunda performans bağlamını; performans ölçütleri ise kabul edilebilir düzeyi tanımlar.

Öğrenme hedefi modelleri bu parçaları farklı adlarla veya farklı sayıda öğeyle tanımlayabilir; bu nedenle bileşenleri evrensel bir formül değil, hedefi açıklaştıran işlevsel öğeler olarak kullanın.

Tablo, temel bileşenleri yanıtladıkları soru, ne zaman gerekli oldukları ve pratik işlevleriyle eşleştirir.

Bileşen	Yanıtladığı soru	Şu durumda ekleyin	Pratik çıkarım
Öğrenci	Kim performans gösterir?	Performansı gösteren kişinin açıkça belirtilmesi gerekir.	Öğrenci performansını kimin göstermesi beklendiğini belirtir.
Eylem	Öğrenci ne yapar?	Amaçlanan öğrenmenin gözlemlenebilir bir performans olarak ifade edilmesi gerekir.	Öğrenme kanıtının hangi eylem üzerinden ortaya çıkacağını açıklar.
Koşullar	Hangi koşullar altında?	Durum, araçlar, ipuçları, kaynaklar veya kısıtlar beklenen performansı anlamlı biçimde etkiler.	Başarılı performansın koşullarının açık olması için performans bağlamını sınırlar.
Performans ölçütleri	Hangi standarda göre?	Kabul edilebilir bir performans düzeyinin açık olması gerekir.	Kabul edilebilir performansı ayırt etmek için kullanılan standardı belirtir.

Koşullar ve performans ölçütleri zorunlu parçalar değildir; performans bağlamı veya kabul edilebilir düzey, başarılı performansın anlamını değiştirdiğinde değer katar.

Açıklamalı örnek, öğrencinin, gözlemlenebilir eylemin, koşulun ve performans ölçütünün tek bir hedef içinde nerede yer alabileceğini gösterir; her hedefin bu öğelerin tümünü açıkça gerektirdiğini ima etmez.

Öğrenme Hedefini Öğrenme Etkinliğinden Ayırma

Öğrenme hedefi ulaşılacak öğrenci performansını tanımlar; öğrenme etkinliği ise bu performansı geliştirmek veya uygulamak için kullanılan öğretim görevini tanımlar.

Bu ayrımı net tutmak, bir görevi tamamlamayı tek başına öğrenme kanıtı sayma hatasını önler.

Karşılaştırma, iki kavramın işlev, ifade odağı, kontrol edilebilenler ve eşleştirilmiş bir örnek bakımından nasıl farklılaştığını gösterir.

Boyut	Öğrenme hedefi	Öğrenme etkinliği
İşlev	Ulaşılacak öğrenci performansını belirtir.	Öğrencilerin bu performansı geliştirmesini veya uygulamasını destekleyen bir öğretim görevi sağlar.
Tipik ifade odağı	Öğrencinin gösterilebilir biçimde neyi bileceğine veya yapacağına odaklanır; uygun olduğunda gözlemlenebilir performans kullanır.	Öğrencilerin öğretim veya uygulama sırasında ne yaptığına odaklanır.
Neyin kontrol edildiği	Öğrencinin amaçlanan performansı gösterip gösteremediği.	Öğrencinin öğretim görevine katılıp katılmadığı veya onu tamamlayıp tamamlamadığı; tek başına tamamlama, amaçlanan performansa ulaşıldığının kanıtı değildir.
Örnek	Öğrenciler kısa bir argümanda ana iddiayı ve iki destekleyici gerekçeyi belirleyecektir.	Öğrenciler kısa bir argümanı okur ve ana iddiasını ve destekleyici gerekçelerini ikili gruplar hâlinde işaretler.

Eşleştirilmiş çiftte, argümanı işaretlemek öğrenme etkinliğidir çünkü öğrencilerin öğretim sırasında ne yaptığını tanımlar; iddiayı ve destekleyici gerekçeleri belirlemek ise öğrenme hedefidir çünkü öğrencilerin göstermesi beklenen performansı belirtir.

Görsel, amaçlanan öğrenci performansını ilgili öğretim görevinin yanında göstererek ve etkinliğin hedefe ulaşmayı kanıtlamak yerine desteklediğini belirterek ilişkiyi somutlaştırır.

Öğrenme Hedefleri Adım Adım Nasıl Yazılır

Öğrenme hedefi yazmaya amaçlanan öğrenmeyi belirleyerek başlayın; ardından bunu gözlemlenebilir bir eylemle öğrenci performansına dönüştürün, ders için gerçekçi bir kapsama daraltın ve değerlendirilebilir, net bir ifade olarak yazın.

Bu sıra, odağı sırf uygun görünen bir fiil seçmeye değil, öğrencinin ders sonunda neyi göstermesi beklendiğine verir.

Sıralama önemlidir çünkü gözlemlenebilir eylem ve belirginlik düzeyi amaçlanan öğrenmeye hizmet etmelidir; ders kapsamı ise nihai hedef ifadesinde makul biçimde neyin ifade edilebileceğini sınırlar.

Görsel, bu yazma kararlarını amaçlanan öğrenmeden gözlemlenebilir ifadeye, gerçekçi kapsama ve kontrol edilebilir kullanışlı bir hedef ifadesine doğru düzenler; ayrıntılı uygulama ise izleyen tek tek adımlara aittir.

Amaçlanan Öğrenme Çıktısını Tanımlama

Eylem ifadesini seçmeden önce, öğrencilerin bu dersin sonunda göstermeleri gereken bilgi veya beceriyi belirleyin.

Amaçlanan çıktı, öğrenci performansını ders düzeyinde tanımlamalıdır; beklenen ustalık da daha geniş bir program hedefi yerine, planlanan öğretimin geliştirebileceği düzeyle sınırlı kalmalıdır.

Geniş öğretim niyeti

“Öğrencilere bir argümandaki ana iddiayı öğretmek.”

Öğrenci merkezli çıktı

“Öğrenciler kısa bir argümandaki ana iddiayı belirleyecektir.”

Değişen şey yalnızca fiil değildir: odak, öğretmenin niyetinden öğrencinin göstereceği gözlemlenebilir performansa geçer.

Müfredat gereklilikleri ders düzeyindeki hedef için bir sınır oluşturabilir; asıl görev, beklenen öğrenci performansını sonraki eylem ve kapsam seçimini destekleyecek kadar açık kılmaktır.

Görsel, bilgi veya beceriyi, beklenen performansı ve ders kapsamını açık kılarak geniş bir öğretim niyetinden belirli bir ders düzeyi çıktısına bu değişimi gösterir.

Amaçlanan Öğrenme Düzeyinde Gözlemlenebilir Bir Eylem Fiili Seçme

Gözlemlenebilir öğrenci performansını tanımlayan ve amaçlanan öğrenme düzeyiyle örtüşen bir eylem fiili seçin: belirlemek, karşılaştırmak, açıklamak, oluşturmak veya göstermek gibi.

Fiil, “bilmek” veya “anlamak” gibi tek başına gözlemlenemeyen zihinsel durumlara dayanmak yerine, öğrencinin bilgi veya becerisini hangi performansla göstereceğini belirtmelidir.

Bir eylem fiili tek başına hedefi ölçülebilir yapmaz. Ölçülebilirlik, eylemin yöneldiği içerik veya nesneye ve ilgili olduğunda koşullara ya da performans ölçütlerine de bağlıdır.

Bloom Taksonomisi bilişsel talebi düşünmek için isteğe bağlı bir sınıflandırma yardımı olabilir; fiil seçimini taksonomiye uydurmak yerine amaçlanan öğrenmeyle eşleştirin.

Bu karşıtlıklar, ifadenin belirsiz bir zihinsel durumdan gözlemlenebilir performansa nasıl geçebileceğini gösterir.

• Belirlemek: belirtilen bilginin seçilmesini veya tanınmasını gözlemlenebilir kılar.
• Karşılaştırmak: belirtilen konular arasındaki ilgili benzerlikleri veya farklılıkları belirleyerek öğrenci performansını ifade eder.
• Açıklamak: öğrencinin bir kavram, ilişki veya süreç hakkındaki anlatımını performans kanıtı olarak kullanılabilir kılar.
• Oluşturmak: belirtilen bir yanıtı, temsili veya ürünü üretme ya da bir araya getirme yoluyla performansı ifade eder.
• Göstermek: belirtilen bir beceriyi, yordamı veya uygulamayı sergileyerek performansı ifade eder.
• Bilmek: tek başına kullanıldığında belirsizdir; amaçlanan bilgiyi gözlemlenebilir kılmak için öğrencilerin ne yapacağını belirterek yeniden yazın: ilgili bilgiyi belirlemek gibi.
• Anlamak: tek başına gözlemlenebilir performansı belirtmez; amaçlanan anlayışı kanıtlayacak performans olarak yeniden yazın: bir ilişkiyi açıklamak gibi.
• Değer vermek veya öğrenmek: tek başına kullanıldığında beklenen performansı belirsiz bırakabilir; belirsiz ifadeyi öğrencilerin göstermesi beklenen eylemle değiştirin.

Diyagram, eylem fiillerini görünür kıldıkları öğrenci performansı türüne göre düzenler ve belirsizden gözlemlenebilire bir yeniden yazım örneği içerir.

Fiilin tek başına ölçülebilir bir hedefi garanti ettiğini ima etmeden farklı performans taleplerini gösterir.

Hedefi Gerçekçi Bir Ders Kapsamında Belirleme

Ders hedefinin kapsamını, anlamlı öğrenci performansını tanımlayacak kadar belirgin ve dersin içeriği ile öğretim koşulları içinde gerçekçi olacak biçimde ayarlayın.

Uygulanabilir bir hedef, amaçlanan öğrenmeyi derse sığacak kadar daraltır; bunu yaparken hedefi önemsiz bir performansa indirgemez.

Kapsamı; içerik genişliği, eylem karmaşıklığı, beklenen derinlik, mevcut ders süresi ve gerçekçi biçimde elde edilebilecek öğrenme kanıtı açısından değerlendirin.

Genişlik, karmaşıklık veya derinlik arttıkça hedef, dersin koşulları içinde öğretilebilecek ve değerlendirilebilecek sınırı aşabilir; bu taleplerden birini veya birkaçını daraltmak hedefi uygulanabilir hâle getirir.

Doğru kapsamı belirleyen evrensel bir kelime sayısı veya ders süresi eşiği yoktur. Kapsamı, planlanan öğretim ve elde edilebilir performans kanıtına göre ayarlayın.

Örneğin, “öğrenciler bir çatışmanın nedenlerini, başlıca olaylarını, sonuçlarını ve tarihsel önemini açıklayacaktır” gibi geniş bir hedef, planlanan ders kapsamına daha iyi uyduğunda “öğrenciler ders materyallerinden kanıt kullanarak çatışmanın iki nedenini açıklayacaktır” biçiminde daraltılabilir.

• İçerik genişliği: Bir hedef birkaç kapsamlı konuyu veya beceriyi birleştiriyorsa kapsamı çok geniş hâle gelebilir; içeriği öğrencilerin ders içinde anlamlı biçimde üzerinde durabileceği kısma daraltın.
• Eylem karmaşıklığı: Gereken öğrenci performansı öğretim koşullarına uymalıdır; karmaşık bir eylem, dersin destekleyebileceğinden daha fazla hazırlık ve kanıt gerektirebilir.
• Beklenen derinlik: Beklenen ayrıntı veya akıl yürütme düzeyi, dersin geliştirmek üzere tasarlandığı düzeyle örtüşmelidir; aşırı derinlik, aksi hâlde belirgin olan bir hedefi tamamlamayı veya değerlendirmeyi zorlaştırabilir.
• Mevcut ders süresi: Sürenin, her farklı çıktıyı öğretmek ve değerlendirmek için gerçekçi bir fırsat sağlayıp sağlamadığını kontrol edin; planlanan talep mevcut öğretim fırsatını aşıyorsa kapsamı daraltın.
• Elde edilebilir kanıt: Hedef, dersin koşulları altında öğrenci performansına dair yeterli kanıtın toplanmasına olanak tanımalıdır; anlamlı kanıt gerçekçi olarak elde edilemiyorsa hedefin daha fazla daraltılması gerekebilir.

Dersin Kaç Hedefe İhtiyacı Olduğuna Karar Verme

Her ders için geçerli sabit bir öğrenme hedefi sayısı yoktur.

Uygun sayı; ders süresine, hedeflerin karmaşıklığına ve odağı korurken kaç farklı çıktının gerçekçi biçimde öğretilip değerlendirilebileceğine bağlıdır.

Hedef sayısını, her ifadenin gerçekten farklı bir öğrenci performansını temsil edip etmediğine ve bilişsel talebi ile kanıt gereksiniminin derse uyup uymadığına göre belirleyin.

Birkaç ifade aynı temel çıktıyı benzer bir talep düzeyinde tanımlıyorsa, birleştirme gereksiz örtüşmeyi önleyerek ders odağını iyileştirebilir.

Çıktılar gerçekten farklı performanslar veya kanıtlar gerektiriyorsa, ders koşulları içinde öğretilebilir oldukları sürece ayrı hedefler olarak kalabilirler.

Belirli bir öğretim bağlamı, kurum politikası veya planlama şablonu kendi sayı kısıtını getirebilir; böyle bir kural yoksa sayı yerine öğretilebilirlik ve değerlendirilebilirliği temel alın.

• Ders uzunluğu: Mevcut ders uzunluğunun, süreyi sabit bir hedef sayısı dayatmak için kullanmak yerine her farklı çıktıyı öğretmek ve kontrol etmek için gerçekçi bir fırsat sağlayıp sağlamadığını değerlendirin.
• Çıktı bağımsızlığı: Tanımladıkları öğrenci performansı bakımından büyük ölçüde örtüşen hedefler birleştirme yoluyla bir araya getirilebilir; gerçekten farklı çıktılar ise ayrı kalabilir.
• Bilişsel talep: Amaçlanan performanslar daha karmaşık düşünme veya uygulama gerektirdikçe her hedef daha fazla öğretim dikkati gerektirebilir; bu da derse kaç farklı çıktının sığacağını sınırlayabilir.
• Öğretilebilirlik: Her hedef, dersin içeriği ve öğretim koşulları altında gerçekçi olarak geliştirilebilecek bir çıktıyı temsil etmelidir; aşırı yüklenmiş bir küme ders odağını zayıflatabilir.
• Kanıt yükü: Her hedefi kontrol etmek için gereken kanıtı göz önünde bulundurun; ayrı hedefler gerçekçi olarak elde edilebilecekten daha fazla kanıt gerektirdiğinde planlanan hedef sayısının birleştirilmesi veya azaltılması gerekebilir.

Her Hedefi Tek Bir Net İfade Olarak Yazma

Hedefi; öğrenciyi, gözlemlenebilir eylemi ve eylemin yöneldiği içerik ya da nesneyi birleştiren tek, net ve öğrenci merkezli bir ifade olarak yazın.

Koşulu veya performans ölçütünü yalnızca başarılı performansı anlamlı biçimde tanımladığında ekleyin; ilgisiz eylemleri tek cümlede zincirlemek yerine tek bir temel performansa odaklanın.

Öğretmen merkezli ifadeleri, belirsiz fiilleri ve öğrencinin neyi göstermesi gerektiğini değiştirmeyen ayrıntıları çıkarın.

Zayıf

“Öğretmen öğrencilerin ana fikri anlamasına ve tartışmasına yardımcı olacak ve bir etkinliği tamamlayacaktır.”

Daha net

“Öğrenciler kısa bir metindeki ana fikri belirleyecektir.”

Düzeltme, öğretmen merkezli ve zincirlenmiş ifadeyi tek bir gözlemlenebilir öğrenci performansına dönüştürür.

Bir Öğrenme Hedefinin Gözlemlenebilir ve Ölçülebilir Olup Olmadığı Nasıl Kontrol Edilir

Bir öğrenme hedefi, açık bir beklentiye göre gözlemlenebilen ve değerlendirilebilen öğrenci performansını tanımladığında kullanışlı biçimde ölçülebilirdir.

İfade yalnızca içsel bir zihinsel duruma dayanmak yerine gözlemlenebilir bir eylem içermelidir; ölçülebilirlik ayrıca eylemin yöneldiği içerik ya da nesneye ve başarılı performansı netleştirmek için gereken koşul veya performans ölçütüne bağlıdır.

Tamamlanan hedefi gözlemlenebilir eylem, net içerik/nesne, ilgili koşullar, gerektiğinde performans ölçütü ve gerçekçi biçimde elde edilebilecek performans kanıtı açısından kontrol edin.

Bu kontrol, hedef ifadesinin değerlendirilebilir olup olmadığını gösterir; kanıtın hangi araçla toplanacağı ve nasıl yorumlanacağı ise ayrı bir değerlendirme planlama kararıdır.

Örneğin, “Öğrenciler ana fikri anlayacaktır” ifadesini, performansı gözlemlenebilir kılmak için “Öğrenciler kısa bir metindeki ana fikri belirleyecektir” biçiminde yeniden yazın.

Son kontrol

• Gözlemlenebilir eylem: Hedefin öğrencinin gösterebileceği bir eylemi belirtip belirtmediğini kontrol edin. İfade yalnızca içsel bir zihinsel durumu adlandırıyorsa beklenen performans belirsiz kalır ve gözlemlenebilir bir eylem olarak yeniden yazılmalıdır.
• Net içerik veya nesne: Eylemin öğrencinin ne üzerinde çalışacağını belirttiğini kontrol edin: bir kavram, metin, yordam, problem veya beceri gibi. İçerik eksikse eylem, açık bir beklenti oluşturamayacak kadar geniş kalabilir.
• Gerekli koşullar: İlgili durumların, kaynakların, ipuçlarının veya kısıtların, beklenen performansı anlamlı biçimde değiştirdiklerinde belirtilip belirtilmediğini kontrol edin. Bu tür koşullar başarılı performansı etkilediği hâlde atlanmışsa hedef, gerçekte neyin değerlendirildiğini belirtmiyor olabilir.
• Gerekli performans ölçütü: Kabul edilebilir düzeyin açık olması gerekiyorsa ölçütün belirtilip belirtilmediğini kontrol edin. Standart başarılı performansın anlamını değiştiriyorsa ölçütü hedefe ekleyin.
• Gerçekçi performans kanıtı: Belirtilen öğrenci performansının, gerçekçi olarak gözlemlenebilecek veya incelenebilecek kanıt üretip üretemeyeceğini kontrol edin. İfadeye karşılık gelen uygulanabilir bir performans kanıtı yoksa, tek başına gözlemlenebilir bir fiilin hedefi ölçülebilir kıldığını varsaymak yerine hedefi gözden geçirin.

Ölçülebilir Öğrenme Hedefi Örnekleri

Bu örnekler, belirsiz veya aşırı geniş ifadelerin öğrenci performansını daha açık ve değerlendirilebilir kılacak biçimde nasıl düzeltilebileceğini gösterir.

Tek bir cümle kalıbını zorunlu saymak yerine, yalnızca gerekli öğeyi netleştirin: gözlemlenebilir eylem, gerçekçi kapsam, ilgili koşul veya performans ölçütü.

Ders Öğrenme Hedefleri Yazarken Sık Yapılan Hatalar

Öğrenme hedefi yazma hataları, öğrencinin göstermesi beklenen performansı belirsizleştirebilir ve bu performansın değerlendirilmesini zorlaştırabilir.

Yaygın sorunlar; öğretmen merkezli ifadeler, gözlemlenemeyen belirsiz fiiller, öğrenme etkinliği ile hedefin karıştırılması, tek hedefte birleştirilen fazla sayıda performans, gerçekçi olmayan ders kapsamı ve gerekli olduğu hâlde eksik bırakılan koşul veya performans ölçütüdür.

Her hatayı, ifadenin öğrenciden gerçekte ne göstermesini istediğini ve bu beklentinin ders bağlamında yeterince gözlemlenebilir ve değerlendirilebilir olup olmadığını sorarak teşhis edin.

Tablodaki tanıma ipuçları sorunun türünü, düzeltmeler ise hedefi baştan yazmak yerine yapılabilecek en küçük yararlı değişikliği gösterir.

Hata	Sonuç	Tanıma ipucu	Düzeltme
Öğretmen merkezli ifade	İfade, ulaşılacak öğrenci performansı yerine öğretimi tanımlar.	Dilbilgisel özne öğretmendir: “Öğretmen açıklayacaktır...” gibi.	İfadeyi öğrencilerin neyi göstereceği etrafında yeniden yazın: “Öğrenciler açıklayacaktır...” gibi.
Belirsiz, gözlemlenebilir olmayan fiil	Amaçlanan bilgi veya beceri, gözlemlenebilir, ölçülebilir performans olarak ifade edilmeyebilir.	Hedef, öğrencilerin bu anlayışı göstermek için ne yapacağını belirtmeden “anlamak” gibi bir ifadeye dayanır.	Belirsiz fiili amaçlanan gözlemlenebilir eylemle değiştirin: belirtilen içeriği belirlemek, karşılaştırmak veya açıklamak gibi.
Hedef olarak sunulan öğrenme etkinliği	Etkinliği tamamlamak, amaçlanan öğrenmeyi göstermekle karıştırılabilir.	İfade ağırlıklı olarak okuma, tartışma veya bir alıştırmayı tamamlama gibi bir görevi tanımlar; görevin desteklediği performansı belirtmez.	Öğrenci performansını hedef olarak belirtin ve öğrenme etkinliğini onu desteklemek için kullanılan öğretim görevi olarak koruyun.
Çok fazla birleştirilmiş performans	Aşırı yüklenmiş bir hedef, amaçlanan performansı ve kanıtı belirsiz kılabilir.	Tek bir ifade, tek bir odaklı performansı temsil etmeyen birkaç kapsamlı eylemi veya çıktıyı zincirler.	Hedefi tek bir temel performansa daraltın veya ders bunları gerçekçi olarak destekleyebiliyorsa gerçekten farklı çıktıları ayırın.
Gerçekçi olmayan ders kapsamı	Hedef, dersin geliştirmek ve değerlendirmek üzere tasarlandığından daha fazla genişlik, karmaşıklık veya derinlik talep edebilir.	İfade, planlanan ders odağını aşan kapsamlı içerik veya zorlu bir performansı birleştirir.	İçeriği, eylemi veya beklenen derinliği, hedef gerçekçi bir ders kapsamını yansıtana kadar daraltın.
Gerekli olduğu hâlde eksik koşul veya performans ölçütü	Atlanan bağlam veya standart, başarı sayılanı değiştirdiğinde başarılı performansın anlamı belirsiz kalabilir.	Hedef, amaçlanan sonucu anlamlı biçimde etkileyen bir durumu, kaynağı, kısıtı veya kabul edilebilir performans düzeyini dışarıda bırakır.	İlgili koşulu veya performans ölçütünü yalnızca öğrencinin neyi göstermesi gerektiğini veya neyin kabul edilebilir performans sayıldığını netleştirmek için gerektiğinde ekleyin.